Μερικές φορές με
τους νέους πρέπει να μπορούμε να δούμε την πραγματικότητα που οι ίδιοι βλέπουν
Μια μέρα έκανα την βόλτα μου στο κέντρο της Καβάλας. Τελείωνα το Λύκειο και καθώς περνούσα από το ανακαινισμένο μαγαζί –κέντρο διεθνή τύπου τότε– του Παπαδόγιαννη αποφάσισα να μπω μέσα. Δεν μπορούσα να φανταστώ την συνέχεια της ιστορίας που θα περιγράψω.
Πρόσεξα στο ράφι ένα περιοδικό National Geographic που μου κέντρισε την προσοχή μου, τόσο ο τίτλος, όσο και η φωτογραφία. Ήταν η εποχή που ασχολούμουν με την προϊστορική αρχαιολογία και έκανα μια «έρευνα» για το τι έχει καταγραφεί για την περιοχή μου. Πρώτη φορά αγόραζα περιοδικό στα αγγλικά.
Ένα Άρθρο στα αγγλικά
Στις παγωμένες ακτές του Καναδά, στη Νήσο Βανκούβερ, οι αυτόχθονες φυλές (όπως οι Nuu-chah-nulth) δεν έσκαβαν για χρυσό, αλλά «ψάρευαν» το νόμισμά τους από τον βυθό της λίμνης (Great Central Lake). Το νόμισμα αυτό ονομαζόταν Dentalium. Ήταν μικρά λευκά κοχύλια που έμοιαζαν εκπληκτικά με μικρά δόντια. Ζούσαν χωμένα στην άμμο του βυθού και οι Ινδιάνοι τα μάζευαν με μια απίστευτη τεχνική: χρησιμοποιούσαν μακριά κοντάρια με μια ειδική βούρτσα στην λίμνη, σαν σκούπα, για να τα εντοπίζουν σε βάθη που ξεπερνούσαν τα 20 μέτρα.
Αυτό που κάνει την ιστορία συναρπαστική είναι η «λογική» αυτού του νομίσματος. Δεν είχαν όλα την ίδια αξία. Όσο πιο μακρύ ήταν το κοχύλι, τόσο περισσότερο άξιζε. Μάλιστα, η αξία δεν ήταν αναλογική αλλά εκθετική: ένα κοχύλι 6 εκατοστών άξιζε πολύ περισσότερο από δύο των 3 εκατοστών! Οι έμποροι της εποχής είχαν μάλιστα τατουάζ-χάρακες στα χέρια τους για να μετρούν το μήκος τους με ακρίβεια και να μην πέφτουν θύματα απάτης.
Αλλά το πιο εντυπωσιακό ήταν η τελετή Potlatch. Εκεί, ο πλούτος δεν μετριόταν με το πόσα μάζευες, αλλά με το πόσα χάριζες. Οι αρχηγοί μοίραζαν χιλιάδες τέτοια «δόντια» στους καλεσμένους τους. Για αυτούς, το να είσαι πλούσιος σήμαινε να έχεις τη δύναμη να προσφέρεις τα πάντα στην κοινότητα, εκμηδενίζοντας το προσωπικό σου απόθεμα για χάρη του κύρους.
Αυτό το άρθρο μου άρεσε τόσο πολύ που ήθελα να διαβάσω (μεταφράσω) και τις λεζάντες. Και λόγω του ότι εκείνη την εποχή με είχε συνεπάρει και η σελιδοποίηση εντύπου (με Page Maker 6) ήθελα να μεταφέρω αυτή την μαγεία του περιοδικού και στην δική μου μαθητική εργασία με τα αρχαιολογικά.
Μια μέρα σκάω μούρη σε έναν φίλο τυπογράφο και τον ρώτησα αν μπορεί να μου εκτυπώσει την εργασία μου. Μου λέει «δώσε το CD στον γιο μου να δει το αρχείο». Μετά από λίγο έρχεται ο γιος του και μου λέει: «Δεν μπορούμε εμείς να κάνουμε αυτή την εκτύπωση, αυτό είναι για το National Geographic». Εκεί γέλασα και του λέω: «από εκεί εμπνεύστηκα, το βρήκες!» και έφυγα απογοητευμένος. Κι έτσι η εργασία έμεινε για πάντα σε αρχείο pdf.
Δύο μήνες μετά
Μια μέρα χτυπά το σταθερό τηλέφωνο στο σπίτι. Μου λέει η μητέρα μου «έλα εσένα θέλουν στο τηλέφωνο». Μου λέει ο τυπογράφος: «σου έχω βρει δουλειά για δύο μήνες, στην τάδε εφημερίδα, η κοπέλα που κάνει σελιδοποίηση είναι να γεννήσει και θέλουν άτομο άμεσα, σε ενδιαφέρει;;;». Του λέω «πως θα πάω σε αυτή την εφημερίδα; Μόνο το επίθετο να με ρωτήσει θα με διώξει! Ο πατέρας μου είναι στα δικαστήρια με το αφεντικό αυτής της εφημερίδας!».
Απάντηση: «Άστο σε εμένα αυτό, έχω κάνει τις καλύτερες συστάσεις, πας σαν πακέτο. Κι αυτός Page Maker δουλεύει και δεν βρίσκει άτομο, είναι μοναδική ευκαιρία να βρεις δουλειά».
Πρώτη μέρα σε δουλειά
Πηγαίνω στην εφημερίδα με έναν κόμπο στο λαιμό. Σκέφτομαι ‘τι θα με ρωτήσουν άραγε στη συνέντευξη;’. ‘Κι αν με ρωτήσουν… πως με λένε, τι θα απαντήσω;’. Δεν είχα ξανά δουλέψει ποτέ στην ζωή μου. Την σελιδοποίηση εντύπου την είχα απλά για χόμπυ, ‘τώρα είναι εργασία και μάλιστα σε εφημερίδα’. Το μόνο που με παρηγορούσε ήταν η πεποίθησή μου πως ’δεν θα με προσλάβουν για δουλειά’.
Ένα απόγευμα χτυπάω την πόρτα και συστήνομαι στον διευθυντή της εφημερίδας.
Του λέω «μου είπε ο τυπογράφος σας ότι ψάχνετε άτομο για δύο μήνες για την σελιδοποίηση της εφημερίδας σε Page Maker». Μου απαντά: «Ναι, έχεις δείγμα δουλειάς σου;». Λέω «Ναι, ορίστε το CD».
Φωνάζει την αρχισυντάκτρια και της δίνει το CD για να το εκτιμήσει. Αρχίζει να με ρωτάει πως λέγομαι και στην συνέχεια την καταγωγή μου, τον πατέρα μου και ξαφνικά αναφωνεί με έκπληξη: «Έλα ρε, ο Παναγιωτάκης είσαι;;;;». Του κουνώ το κεφάλι καταφατικά και παράλληλα φοβισμένος.
«Έλα κάθισε» –μου γνέφει με μία κίνηση ευγενείας και χαράς. Μετά από λίγο έρχεται η αρχισυντάκτρια και λέει στο διευθυντή: «Το εγκρίνω, ξεκινάει άμεσα δουλειά από αύριο». Λέω διστακτικά στο αφεντικό: «ξέρετε, μου αρέσει και να γράφω κέμενα, θα μπορούσα παράλληλα να αρθρογραφώ και στην εφημερίδα σας;». Η απάντηση ήταν κοφτή: «Α, για αυτό δεν αποφασίζω εγώ, περίμενε…» και ξανά καλεί την αρχισυντάκτρια στο γραφείο του. Τις λέγει: «Ο Παναγιωτάκης ενδιαφέρεται να ενασχοληθεί και με την δημοσιογραφία». Η απάντησή της επίσης κοφτή: «Ας φέρει κείμενά του να τα δω».
Λέω κι εγώ: «Συγνώμη, σας έχω δώσει την εργασία μου, πέραν της σελιδοποίησης, τα κείμενα είναι όλα δικά μου». Απάντηση: «Α δεν το ήξερα, θα τα δω αμέσως». Μετά από λίγο ξανά έρχεται και λέει στο διευθυντή: «Μου αρέσει ο τρόπος που γράφει, αλλά, χρειάζεται να τον εκπαιδεύσω. Για αρχή ας ξεκινήσουμε με την σελιδοποίηση και βλέπουμε».
Τελικά έμεινα στην εφημερίδα πέντε χρόνια. Πήγαινα το πρωί με χαρά γιατί το κλίμα στο χώρο εργασίας μου ήταν σαν «οικογένεια». Ήμουν ο μικρότερος άλλωστε, όλοι με αγαπούσαν.
Ο Ρόλος της εκπαίδευσης
Μπορεί να ήμουν ανάμεσα στους χειρότερους μαθητές στο Γυμνάσιο, ωστόσο μία καθηγήτρια μου έμαθε να αγαπώ την ιστορία και με παρακίνησε να γράψω και εργασία με το θέμα αυτό στο τέλος Γυμνασίου. Αυτό ήταν ένα εφόδιο, που διέκρινε η φιλόλογός μου στο Λύκειο και με στήριξε παρακινώντας με να γράψω την εργασία για τα προϊστορικά στο Λύκειο. Και αυτό έγινε αφορμή να με προσέξει η αρχισυντάκτρια της εφημερίδας που με αγάπη με μετεκπαίδευσε στο να μπορώ να διαχειρίζομαι τον γραπτό λόγο. Στην αρχή στην εφημερίδα ένιωθα ότι γράφω 2-3 διαγωνίσματα στην έκθεση κάθε μέρα.
Ο Κορνήλιος Καστοριάδης σε μία συνέντευξή του, είχε σημειώσει πολύ ορθά μεταξύ άλλων: «(…) Για να υπάρξει πραγματική εκπαίδευση με την αυστηρή έννοια του όρου υπάρχει μια βασική προϋπόθεση: είναι ότι αυτή η εκπαιδευτική διαδικασία γίνεται αντικείμενο επένδυσης και πάθους και από τους εκπαιδευτές και από τους εκπαιδευόμενους και, για να το πω καθαρά, ότι αν δεν υπάρχει έρωτας μες στην εκπαίδευση δεν υπάρχει εκπαίδευση! Εάν κάποιος κάτι μαθαίνει μέσα στο σχολείο είναι διότι, διαδοχικά, έναν καθηγητή σε κάποια τάξη – και στο πανεπιστήμιο ακόμη – τον ερωτεύεται και τον ερωτεύεται διότι βλέπει ότι αυτός ο ίδιος ο καθηγητής είναι ερωτευμένος με αυτό που διδάσκει».
Επίλογος
Όταν κάθεσαι να γράψεις κάτι –ένα κείμενο, μια αφήγηση, το μόνο που έχει σημασία είναι να ξέρεις το «γιατί» το κάνεις. Δεν έχει νόημα να προσπαθείς να εντυπωσιάσεις ή να διαφημίσεις πόσο άλλαξες, όπως κάνουν τόσοι και τόσοι. Η δουλειά είναι να σκάβεις βαθιά, σαν το παιδάκι που ρωτάει συνέχεια «γιατί», μέχρι να καταλάβεις τι πραγματικά συμβαίνει με τους ανθρώπους και τις καταστάσεις γύρω σου. Μόνο αν καταλάβεις την ιστορία του άλλου σε βάθος, θα μπορείς και να την διατυπώσεις και σωστά.
Αυτό βέβαια έχει ένα τίμημα. Θα βρεθείς συχνά ανάμεσα σε αντίθετα στρατόπεδα που το μόνο που θέλουν είναι να φωνάζουν. Αν δεν διαλέξεις πλευρά, θα σε «κράξουν». Αλλά ο δίκαιος δρόμος δεν είναι ο κώδικας των δικηγόρων ή οι γραμμές των πολιτικών· είναι να μπορείς να βλέπεις τον άνθρωπο καθαρά κι άμεσα. Ακόμα κι αν μερικές φορές νιώθεις ότι κουράζεις τους άλλους επειδή τους αναγκάζεις να σκεφτούν, μην κάνεις πίσω. Είναι προτιμότερο να είσαι ένας «περίεργος» χαρακτήρας που κράτησε την αξιοπρέπειά του, παρά να γίνεις μέρος μιας μάζας που απλώς κάνει θόρυβο. Στο τέλος, αυτό που μένει είναι να μπορείς να κοιτάξεις τον εαυτό σου στον καθρέφτη και να ξέρεις ότι δεν χρησιμοποίησες τον λόγο σου για να κερδίσεις κάτι, αλλά για να βγάλεις μια άκρη στο χάος.
Για εσένα που ψάχνεις δουλειά σήμερα και νιώθεις ότι ο κόσμος σου κλείνει την πόρτα στα μούτρα, το πρώτο που πρέπει να θυμάσαι είναι να μην αφήσεις την απόρριψη να σου διαβρώσει το «γιατί». Οι περισσότεροι γύρω σου θα σου πουν να γίνεις «ευέλικτος», να φτιάξεις ένα βιογραφικό που να μοιάζει με διαφήμιση, να μάθεις να «πουλάς» τον εαυτό σου σαν προϊόν. Μην τους ακούς τυφλά. Αν μετατραπείς σε προϊόν, θα καταλήξεις να έχεις ημερομηνία λήξης.
Η δουλειά δεν είναι μόνο τα προς το ζην· είναι ο τρόπος σου να παρεμβαίνεις στον κόσμο. Ακόμα κι αν η αγορά εργασίας μοιάζει με έναν κώδικα που δεν σε δέχεται, εσύ μάθε να διαβάζεις τη δομή της. Μην ψάχνεις απλώς μια θέση, αλλά ψάξε να καταλάβεις πού χρειάζεται η δική σου ματιά, το δικό σου «γιατί». Αν ξέρεις ποιος είσαι και τι μπορείς να προσφέρεις σε βάθος, τότε καμία συστημική άρνηση δεν μπορεί να σου αφαιρέσει την αξία σου.
Μην φοβάσαι να είσαι ο «περίεργος» που ζητάει να καταλάβει την ουσία της δουλειάς του και όχι απλώς να εκτελεί εντολές. Στην αρχή ίσως σου κοστίσει, ίσως σε κουράσει η αναμονή, αλλά η μόνη δουλειά που αξίζει είναι αυτή που δεν σου ζητάει να παραδώσεις την αξιοπρέπειά σου στην είσοδο. Κράτα τη σκέψη σου καθαρή και τη δομή σου ακέραιη. Όταν τελικά βρεις τη χαραμάδα για να μπεις, φρόντισε να είσαι έτοιμος όχι απλώς να δουλέψεις, αλλά να αλλάξεις τον χώρο γύρω σου με τη δική σου αλήθεια. Το «παρελθόν» κάποιων άλλων που πάλεψαν πριν από σένα, είναι η απόδειξη ότι ο Λόγος και η επιμονή στο δίκαιο, στο τέλος, είναι τα μόνα όπλα που δεν σκουριάζουν.
Επειδή αρθρογραφούσα σε εφημερίδα κι έγραφα κι εγώ κείμενα, θα κλείσω με μια φράση του Jean Pierre Vernant: «Μια συλλογή κειμένων είναι λίγο σαν τη ζωή: μια σύνθεση από "κομμάτια κι αποσπάσματα". Παρ' όλα αυτά, ακόμα και μέσα στο δισάκι που κουβαλάει ένας ζητιάνος, όπου θα πιστεύαμε ότι ρίχνει ό,τι του πέφτει στα χέρια, υπάρχει μια τάξη· και η τάξη που είναι προϊόν τόσο της επιλογής όσο και της τύχης, για όποιον ξέρει να παρατηρεί, αποκαλύπτει τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και την ιδιαίτερη πορεία ενός ανθρώπου».
***
Ο Παναγιώτης Νεστορίδης
παραγωγός, μοντέρ, (filming, editing & post production), επόπτης ροής προγράμματος, σκηνοθέτης, δημοσιογράφος έντυπων, ηλεκτρονικών και τηλεοπτικών μέσων. Επίσης έχει εργαστεί ως ανεξάρτητος ντοκυμαντερίστας σε δικές του θεματικές. Έχει αναπτύξει όλα τα παραπάνω προσόντα του και σε πανελλαδικούς τηλεοπτικούς και Κυπριακούς σταθμούς. Έχει εργαστεί σε εφημερίδες στην σύνθεση, ως γραφίστας, στην σελιδοποίηση κα.
Είναι μέλος της ΚΟΦιΨΥ από το 2021.
